11.احکام: احکام زکات، خمس، صدقه، هبه، قرض، وقف و عاریه

خمس مالیاتی شرعی است که بنا بر کتاب خداوند، به هر مال مغتنمی تعلّق میگیرد؛ چراکه خداوند با لفظی عام فرموده است: «وَاعْلَمُوا أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ فَأَنَّ لِلَّهِ خُمُسَهُ وَلِلرَّسُولِ وَلِذِی الْقُرْبَىٰ وَالْیَتَامَىٰ وَالْمَسَاکِینِ وَابْنِ السَّبِیلِ» (أنفال/ 41)؛ «و بدانید هر چیزی که مغتنم یابید، هرآینه خمس آن برای خداوند و برای پیامبر و برای نزدیکانش و یتیمان و مسکینان و در راه ماندگان (آنان) است» و «أَنَّمَا غَنِمْتُمْ مِنْ شَیْءٍ»؛ «هر چیزی که مغتنم یابید» در سخن او، اگرچه به سبب غنیمت جنگی در غزوهی بدر نازل شده است، شامل هر فایدهی مالیِ فوق العاده و دور از انتظاری مانند آن میشود؛ چراکه از یک سو «غَنم» در لغت به معنای به چنگ آوردن چیزی بدون مشقّت یا توقّع است و از سوی دیگر ملاک حکم در نظر عقلا عموم لفظ است نه خصوص سبب و با این وصف، تردیدی نیست که خمس به هدیه تعلّق میگیرد؛ همان طور که به چیزهایی مانند گنج، معدن، جایزه، سود هنگفت از معامله و ارث از خویشاوندی دور که غالباً از او ارث برده نمیشود، تعلّق میگیرد